TÜRKİYE’DE SAAT DİLİMİNE ESAS MERİDYEN KULLANIMININ DEĞİŞİKLİĞİNE İLİŞKİN ÇALIŞMA

SADIK BADAK
EKİM – 2008

 

GİRİŞ

Türkiye’de saat dilimine esas meridyen kullanımına ilişkin çalışma taslağı, ülkemizde yaz döneminde yedi ay kullanılan saat dilimine esas olan meridyenin  (Doğubeyazıt üzerinden geçen 45° doğu meridyeni) 12 ay boyunca kullanılmasını önermektedir.

Çalışmamızın içeriğinde, 45° doğu meridyeni 12 ay boyunca saat dilimine esas olarak kullanması ile (saatler sene içinde ileri ve geri alınmayacak) elde edilecek avantajlar ve nedenler bulunmaktadır.

 

DÜNYADA VE TÜRKİYEDE SAATE ESAS MERDİYENLER

Genellikler ülkeler, güneş ışığından daha fazla yararlanmak ve enerji tasarrufu sağlamak amacıyla, kendi coğrafyalarına göre ülkenin en doğusundaki meridyeni esas alarak saatlerini düzenlemektedirler. Yunanistan, Bulgaristan ve İspanya bunun en somut örneklerindendir.

Avrupa’da kış döneminde (beş ay) üç, yaz döneminde (yedi ay) dört farklı saat dilimi kullanılmaktadır. Batı Avrupa’nın neredeyse tamamı UTC+1 olarak bilinen zaman dilimini kullanmaktadır. Yunanistan, Bulgaristan, Finlandiya gibi Doğu Avrupa Ülkeleri ise UTC+2 zaman dilimini kullanmaktadır. Doğu Avrupa Ülkeleri, İzmit’ten geçen 30° doğu meridyenini esas almaktadırlar. Yaz saati uygulamasında ise Doğu beyazıt üzerinden geçen 45° doğu meridyenini kullanmaktadırlar. Coğrafi olarak Doğu Avrupa ülkelerinden çok daha doğuda yer alan Türkiye de coğrafi olarak batısında bulunan ülkeler ile aynı meridyeni kullanmaktadır. Ülkemiz açısından bu durum, yukarıda bahsettiğimiz gün ışığından yararlanma  ile, enerji verimliliği sağlamak amacıyla ülkenin doğusundan geçen meridyenin esas olarak kullanılması ilkesi ile büyük bir çelişki göstermektedir. Halen saat dilimine esas alınan İzmit’in doğusundan geçen 30° doğu meridyeni yerine, Doğu beyazıt üzerinden geçen 45° doğu meridyeninin esas saat dilimi olarak belirlenmesi ile, ülkemiz ile Atina arasında 1, Paris ile 2 saat fark olacaktır. ABD’nin kendi içinde 7, Rusya’nın kendi içinde 11 saat fark bulunmaktadır. Dünya ülkelerine baktığımız zaman, ülkeler kullandıkları temel saatlerini güneş ışığından en etkin şekilde yararlanabilecekleri saat dilimine göre belirlemektedir. Örneğin Fransa yazın Kütahya’dan geçeni, kışın İsviçre yakınlarından geçen meridyeni dikkate almaktadır.

 

AVRUPA’DA KULLANILAN MERİDYENLER VE SAAT DİLİMLERİ

Ülkemizin yakın çevresinde kullanılan meridyenler ile saat dilimleri ve bu saat dilimleri kullanan ülkelerden bazıları aşağıda gösterilmektedir.

MEVCUT DURUM

Ülkemizde mevcut durumda esas alınan saat dilimi UTC+2’dir. İzmit’in doğusundan geçen 30° doğu meridyeni Türkiye saati için esas kabul edilir. Yaz saati uygulaması olduğu dönemde ise UTC+3 esas alınır. UTC+3, Doğubeyazıt üzerinden geçen 45° doğu meridyenidir. Yaz saati ile kastedilen zaman dilimi ise; mart ayının son pazar günü başlayıp, ekim ayının son pazar günü biten yedi aylık uygulamadır. Bu uygulamanın ülkemizde kış döneminde de (beş ay) sürmesi önerilmektedir.

Ülkemizde kış saati uygulanmasında 30° doğu meridyeni kullanılması sebebi ile, sabahları gün ışığından yeterince yararlanılmamakta, tüm illerimizde hava çok erken kararmakta, ticari ve sivil amaçlı aydınlatma için elektrik kullanımı artmakta, üretim ve ticaret azalmakta, bu durum işletmelerin yatırım ve işletme verimliliğini olumsuz etkilemektedir. Bu uygulamanın olumsuz etkileri Ankara’nın doğusunda bulunan illerimizde ise çok daha fazla hissedilmektedir.

Beş ay boyunca havanın erken kararması, özellikle endüstrileşmiş illerimizde çalışanlarımızı karanlıkta mesai bitiminde evlerine dönüşte trafik keşmekeşine sokmakta, sosyal ve psikolojik olumsuzlukları arttırmakta, iç ticaretin de olumsuz etkilenmesine yol açmaktadır.

 

ÖNGÖRÜLEN SİSTEM

Ülkemizde esas alınan saat dilimin İzmit’in doğusundan geçen 30° doğu meridyeni yerine, Doğubeyazıt üzerinden geçen 45° doğu meridyeninin esas saat dilimi olarak kullanılmasıdır. Bir başka deyişle; yaz saatinde esas alınan meridyenin beş aylık kış döneminde de esas alınmaya devam ettirilmesidir.

Ülkemizde şu anda kullanılan saat diliminde özellikle kış aylarında güneşin havada kalması ile çalışma saatleri arasında farklılık bulunmaktadır. Örneğin aralık ayında ortalama olarak güneşin doğuşu 06:30, güneşin batışı ise 16:00 civarındadır. Çalışma saatleri göz önüne alındığında güneşin 16:00’da batması ile işyerlerinde ve sosyal hayatta önemli bir enerji kaybı meydana gelmektedir.

Öngörülen sistemde bir saat kazanılacağı için güneşin batışı 17:00 civarında olacaktır. Bu uygulama ile beş aylık sürede sağlanabilecek olan enerji tasarrufu 100 milyon USD’yi bulacaktır. Yaz saati uygulandığında mayıs ayında İstanbul’da güneş 20:40 civarında batmakta iken, Paris’te güneş 21:40 civarında batmaktadır. Bu durum diğer Avrupa Ülkelerine göre yaz saati uygulamasından da etkili şekilde yararlanamadığımızı göstermektedir.

 

ÖNGÖRÜLEN SİSTEMİN EKONOMİ AÇIDINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

  • Enerji Bakanlığı açıklamalarına göre; Ülkemizde yaz saati uygulaması ile yedi aylık dönemde yılda 132 milyon USD’yi bulan tasarruf sağlanmaktadır. Öngörülen bu çalışma ile tasarruf yılın kalan beş ayında da devam ettirilmiş olacaktır.
  • Yeni sistemle saat dilimine esas olarak kullanılacak meridyenin Doğubeyazıt üzerinden geçen 45° doğu meridyeninin olması durumunda ilave 100 milyon USD tasarruf daha öngörülmektedir. Bu rakam yaklaşık olarak 5 adet orta ölçekli bir elektrik santralinin maliyet bedelidir.

 

DIŞ TİCARET AÇISINDAN ÖNGÖRÜLEN SİSTEM

Ülkemiz Dünya’nın 195 ülkesinin hemen tamamı ile ticari ilişki içerisindedir. Dış ticaret hacmimiz 2008 yılında 330 milyar USD civarındadır. 1999 – 2008 dönemine baktığımızda dış ticaretimizin önemli ağırlığını oluşturan ithalatımız içerisinde AB ülkelerinin payı azalmakta, buna karşın Uzak Doğu ülkelerinden yaptığımız ithalatın arttığı görülmektedir. Yine aynı dönemde ihracatımızda ise AB ülkelerinin payı yine azalmakta bununla beraber Rusya ve özellikle Asya ülkelerine olan ihracatımızda önemli artışlar olmaktadır. Dış ticaretimizde 10 yıl içinde bölgesel değişim %15 – 25 mertebesindedir. Teknoloji dünyasındaki son gelişmeler Pazar yapısındaki bu değişimin sürerek 15 yıl içinde dengeleneceğini göstermektedir. Aşağıdaki tablolarda ülkemizin ihracat ve ithalatının bölgelere göre değişimleri net olarak da görülmektedir.

 

SOSYAL HAYAT AÇISINDAN ÖNGÖRÜLEN SİSTEM

Vatandaşlarımız yaz ve kış aylarında güneş ışığını bir saat daha fazla kullanacaklardır. Bu durum son yıllarda dünyada gelişen, ışığın korunması kavramına da uygundur. Özellikle kış aylarında büyük şehirlerde çalışanlar karanlıkta yolları doldurmakta ve halk trafik problemleriyle karşı karşıya kalmaktadır. Ayrıca yeni sitemle kazanılan bir saat ile çalışanlar, akşamüstü aileleri ile dinlenme ve alışveriş zamanı kazanacaklardır. Uygulama ile toplum motivasyonu olumlu yönde etkileyecek dolayısı ile verimlilik artacaktır.

SONUÇ OLARAK;

Enerjinin ve ışığın bu kadar değerli bir hal aldığı ve Kyoto anlaşması ile enerji tasarrufu ve iklim değişikliği ile bağlayıcı kararların alındığı günümüzde, ülke olarak elimizde önemli bir imkân bulunmaktadır. Yıllardır uygulamadan elde edilen deneyimlere göre 45°merdiyenin kullanılmasıyla sağlanan tasarruf  öngörülen sistem ile ülkemize daha fazla enerji tasarrufu sağlayacaktır.

Gelişmiş ülkelerin yaptığı gibi ülkemizde de, saatlerin tüm dünya ile ilişkilerimizi gözeterek güneşten en çok yararlanacağımız şekilde düzenlenmesi, ülkemizin milli menfaatleri açısından önemlidir.

 

NOT:  Tarafımızca 08.10.2008 tarih ve 216 sayılı kanun teklifi ile TBMM ye verilen önerimiz, Cumhurbaşkanlığı Yönetim sistemine geçildikten sonra 01.10.2018 tarih ve 139 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle uygulanmaya başlanmıştır.

KANUN TEKLİFİ METNİ

https://www.tdm.institute/wp-content/uploads/2008/10/Yaz-saati-kanun-teklifi.pdf